Табиғи жерлер
Алматы облысында өз тартарлық табиғи орындар жеткілікті. Осы орайда, назарларыңызға Алматы облысының ең көрікті жерлерін ұсынамыз
Макеты усадьбы бабушки Айганым в Сырымбете, где прошло детство Чокана, надгробного сооружения на его могиле, оригинальный гобелен, вытканный руками современных мастериц и воспроизводящий маршрут знаменитых путешествий ученого, органично сливаются с экспонатами того времени.
В экспозиции представлены издания произведений Ч.Валиханова - прижизненные и посмертные. Огромное историческое значение научной и просветительской деятельности Ч.Валиханова осознается в наши дни глубже и полнее, чем когда-либо.
Много сделано по увековечению его творческого наследия, пропаганде его научных трудов. Именем великого ученого названы институт при Национальной Академии наук РК, район в Кокчетаве, улицы в городах Казахстана, сооружены памятники в областях, городах, районах страны.
Также можно подняться к мемориалу Чокана Валиханова, откуда хорошо просматривается аул «Шокан». Посетить могилу Чокана Валиханова, на которой установлена стела с изображением его лика смотрящего в вечность и увенчанного земным шаром. Там же вмонтирована надгробная плита, изготовлена и привезена из Екатеринбурга стараниями Константина Кауфмана в 1881 году, на которой высечено «Здесь покоится прах штабс-ротмистра Чокана Чингисовича Валиханова, скончавшегося 1865 году. По желанию Туркестанского генерал-губернатора Кауфмана, во внимание учёных заслуг Валиханова, положен, сей памятник генерал лейтенантом Колпаковским».
В экспозиции представлены издания произведений Ч.Валиханова - прижизненные и посмертные. Огромное историческое значение научной и просветительской деятельности Ч.Валиханова осознается в наши дни глубже и полнее, чем когда-либо.
Много сделано по увековечению его творческого наследия, пропаганде его научных трудов. Именем великого ученого названы институт при Национальной Академии наук РК, район в Кокчетаве, улицы в городах Казахстана, сооружены памятники в областях, городах, районах страны.
Также можно подняться к мемориалу Чокана Валиханова, откуда хорошо просматривается аул «Шокан». Посетить могилу Чокана Валиханова, на которой установлена стела с изображением его лика смотрящего в вечность и увенчанного земным шаром. Там же вмонтирована надгробная плита, изготовлена и привезена из Екатеринбурга стараниями Константина Кауфмана в 1881 году, на которой высечено «Здесь покоится прах штабс-ротмистра Чокана Чингисовича Валиханова, скончавшегося 1865 году. По желанию Туркестанского генерал-губернатора Кауфмана, во внимание учёных заслуг Валиханова, положен, сей памятник генерал лейтенантом Колпаковским».
Шарын шатқалы
Шарын шатқалы - Қазақстандағы Шарын өзенінің бойындағы 154 км-ге созылған шатқал. Каньон Алматы қаласынан шығысқа қарай 195 км жерде, Қытаймен шекаралас жерде орналасқан. Алматы облысының Ұйғыр, Райымбек, Еңбекшіқазақ аудандарының аумағында орналасқан. Каньон 2004 жылы 23 ақпанда құрылған Шарын ұлттық паркінің аумағына кіреді. Шарын шатқалы-шамамен 12 миллион жылды құрайтын шөгінді жыныстардан құралған табиғат ескерткіші. Шатқалдың тік тауларының биіктігі 150-300 м-ге жетеді.
Профессор П. И. Мариковский каньоны шамамен 25 миллион жыл бұрын, үшінші кезеңде, бұл жерде үлкен көл болған кезде пайда болды. Беткейлер тау жыныстарының бұзылуы (денудация) нәтижесінде де, тау жыныстарының жауын — шашыны нәтижесінде де пайда болады (мергельдер-ақ кальцийлі жыныстар).
Қамалдар алқабы
Қызыл каньон немесе "Қамалдар алқабы" — бұл еріген сулармен жуылған құрғақ шатқал. Шарын өзеніне перпендикуляр орналасқан, сазды-құмды таулар мен тас жартастар арқылы ағып өтеді. Қызыл каньонның ұзындығы шамамен 3 км, ені 20-дан 130 м-ге дейін, тереңдігі 100 м-ге дейін. Туристер үшін ең қызықты орын — ұзындығы шамамен 2 км, ені 20-80 м болатын құлыптар алқабы. Орталық Азияның осы аймағында: Н. Северцова, А. Н.Краснова, Шоқан Уәлиханов болған.
Профессор П. И. Мариковский каньоны шамамен 25 миллион жыл бұрын, үшінші кезеңде, бұл жерде үлкен көл болған кезде пайда болды. Беткейлер тау жыныстарының бұзылуы (денудация) нәтижесінде де, тау жыныстарының жауын — шашыны нәтижесінде де пайда болады (мергельдер-ақ кальцийлі жыныстар).
Қамалдар алқабы
Қызыл каньон немесе "Қамалдар алқабы" — бұл еріген сулармен жуылған құрғақ шатқал. Шарын өзеніне перпендикуляр орналасқан, сазды-құмды таулар мен тас жартастар арқылы ағып өтеді. Қызыл каньонның ұзындығы шамамен 3 км, ені 20-дан 130 м-ге дейін, тереңдігі 100 м-ге дейін. Туристер үшін ең қызықты орын — ұзындығы шамамен 2 км, ені 20-80 м болатын құлыптар алқабы. Орталық Азияның осы аймағында: Н. Северцова, А. Н.Краснова, Шоқан Уәлиханов болған.
Шарын шатқалы- шамамен 12 миллион жылды құрайтын шөгінді жыныстардан құралған табиғат ескерткіші.Оның аумағында Қызыл кітапқа енгізілген жануарлар мен өсімдіктердің 34 түрі қорғалады, сонымен қатар сүтқоректілердің 60-тан астам түрі, құстардың 300 түрі, қосмекенділердің 20 түрі және артроподтардың 800 түрі мекендейді.
Шарын шатқалы АҚШ-тың үлкен каньонының інісі болып саналады және онымен жиі салыстырылады. Табиғаттың осы керемет жаратылысының табиғи өлшемдері ұзындығы 200 км және биіктігі 100 және 300 метрден асады. Алматыда қала сыртындағы демалысты таңдау кезіндегі ең жақсы нұсқа-Шарын шатқалына экскурсия. Бұл таңғажайып орынға жету оңай: Алматыдан шығысқа қарай 200 км жерде Шарын өзені орналасқан. Дәл сол жерде Шарын шатқалы өз қонақтарын күтуде.
Шарын шатқалы- ерекше көрікті жер. Оның қабырғалары күн батқан кезде қызылға айналатын және таңғажайып реңктермен жарқыраған саздың үлкен шөгінділерінен тұрады. Егер каньонның сазды негіздерін ұзақ және мұқият қарастыратын болсақ, онда сіз күн сәулесінің астында өмірге келетін ежелгі қаланы "көре" аласыз. Каньонда уақыт пен табиғи факторлар сансыз грототалар, үңгірлер, үлкен жарықтар жасады, олар бүкіл каньонды суреттегендей.
Шатқалдың айналасындағы терек, тамариска және қамыс өсіп келе жатқандықтан, зерттелмеген шөлді жерлермен бірдей. Жақын каньон өзені ағып өтеді, неся всякому кім мұнда заглянет, салқын ауа гор. Бұл жерде Шарын өзенінің аңғарында каньонға жақын жерде әйгілі күл тоғайы орналасқан, оның алып жатқан аумағы 200 км-ден асады.көп уақыт өтті, дәуірлер өзгерді, ескілері жоғалып, жаңа өсімдіктер мен жануарлар пайда болды, ал күл тоғайы ондаған ғасырлар бұрынғыдай қалды.
Каньонға атау беретін Шарын өзенінің өзі Іле Алатауының бөктерінен басталып, Іле өзеніне құяды. Өзеннің ұзақ өмір сүруі каньонның пайда болуына әкелді – Колорадодағы үлкен каньонның егіз ағасы, мөлшері сәл аз, бірақ оған тең, мүмкін одан да жақсы, сұлулығы.
Шарын шатқалының өзі-тереңдігі 200 метрден асатын үлкен тұңғиық.
Оның геологиялық жасы, 30 млн. жылдан астам. Каньонның тағы бір бірегейлігі оның ландшафтында жатыр, бүкіл әлемде жер бетінің бірнеше түрі бар.
Қашан бару керек?
Туристер Шарын шатқалына көктемде (наурыз айының соңында және мамыр айының басында) және күзде (тамыз айының соңында – қараша айының басында) баруға кеңес береді.
Жаз мезгілінде ыстық ауа-райы аймақтың сұлулығын тамашалауға кедергі келтіруі мүмкін. Маусым-шілде айларында термометр 36 градусқа дейін көтеріледі. Қыста туристер ағыны айтарлықтай төмендейді. Жылдың осы уақытында шарында ауаның орташа температурасы нөлден алты градус төмен.
Өзіңізбен бірге не алу керек?
Шарын каньонына барар алдында су мен тамақ сатып алу керек. Шатқал аумағында кафе бар екеніне қарамастан, мекемелер күн сайын жұмыс істемеуі мүмкін.
Тізімнен келесі заттарды өзіңізбен бірге алып жүру ұсынылады:
1) Күннен қорғайтын көзілдірік
2) Күннен қорғайтын крем
3) Бас киім немесе қалпақ
4) Кроссовкалар
5) Фотоаппарат
Туристерге арналған кеңестер:
Өзіңізбен бірге: ыңғайлы киім мен аяқ киім, бас киім, бір адамға 1 литр су, қалауыңыз бойынша тамақ, жеке куәлік немесе төлқұжат міндетті түрде алыңыз!
Шарын каньонына барғысы келетін туристер үшін көптеген тур.агенттіктер сізге ұмытылмас сапар үшін барлық мүмкіндіктерді қол жетімді бағамен ұсына алады
Шарын шатқалы АҚШ-тың үлкен каньонының інісі болып саналады және онымен жиі салыстырылады. Табиғаттың осы керемет жаратылысының табиғи өлшемдері ұзындығы 200 км және биіктігі 100 және 300 метрден асады. Алматыда қала сыртындағы демалысты таңдау кезіндегі ең жақсы нұсқа-Шарын шатқалына экскурсия. Бұл таңғажайып орынға жету оңай: Алматыдан шығысқа қарай 200 км жерде Шарын өзені орналасқан. Дәл сол жерде Шарын шатқалы өз қонақтарын күтуде.
Шарын шатқалы- ерекше көрікті жер. Оның қабырғалары күн батқан кезде қызылға айналатын және таңғажайып реңктермен жарқыраған саздың үлкен шөгінділерінен тұрады. Егер каньонның сазды негіздерін ұзақ және мұқият қарастыратын болсақ, онда сіз күн сәулесінің астында өмірге келетін ежелгі қаланы "көре" аласыз. Каньонда уақыт пен табиғи факторлар сансыз грототалар, үңгірлер, үлкен жарықтар жасады, олар бүкіл каньонды суреттегендей.
Шатқалдың айналасындағы терек, тамариска және қамыс өсіп келе жатқандықтан, зерттелмеген шөлді жерлермен бірдей. Жақын каньон өзені ағып өтеді, неся всякому кім мұнда заглянет, салқын ауа гор. Бұл жерде Шарын өзенінің аңғарында каньонға жақын жерде әйгілі күл тоғайы орналасқан, оның алып жатқан аумағы 200 км-ден асады.көп уақыт өтті, дәуірлер өзгерді, ескілері жоғалып, жаңа өсімдіктер мен жануарлар пайда болды, ал күл тоғайы ондаған ғасырлар бұрынғыдай қалды.
Каньонға атау беретін Шарын өзенінің өзі Іле Алатауының бөктерінен басталып, Іле өзеніне құяды. Өзеннің ұзақ өмір сүруі каньонның пайда болуына әкелді – Колорадодағы үлкен каньонның егіз ағасы, мөлшері сәл аз, бірақ оған тең, мүмкін одан да жақсы, сұлулығы.
Шарын шатқалының өзі-тереңдігі 200 метрден асатын үлкен тұңғиық.
Оның геологиялық жасы, 30 млн. жылдан астам. Каньонның тағы бір бірегейлігі оның ландшафтында жатыр, бүкіл әлемде жер бетінің бірнеше түрі бар.
Қашан бару керек?
Туристер Шарын шатқалына көктемде (наурыз айының соңында және мамыр айының басында) және күзде (тамыз айының соңында – қараша айының басында) баруға кеңес береді.
Жаз мезгілінде ыстық ауа-райы аймақтың сұлулығын тамашалауға кедергі келтіруі мүмкін. Маусым-шілде айларында термометр 36 градусқа дейін көтеріледі. Қыста туристер ағыны айтарлықтай төмендейді. Жылдың осы уақытында шарында ауаның орташа температурасы нөлден алты градус төмен.
Өзіңізбен бірге не алу керек?
Шарын каньонына барар алдында су мен тамақ сатып алу керек. Шатқал аумағында кафе бар екеніне қарамастан, мекемелер күн сайын жұмыс істемеуі мүмкін.
Тізімнен келесі заттарды өзіңізбен бірге алып жүру ұсынылады:
1) Күннен қорғайтын көзілдірік
2) Күннен қорғайтын крем
3) Бас киім немесе қалпақ
4) Кроссовкалар
5) Фотоаппарат
Туристерге арналған кеңестер:
Өзіңізбен бірге: ыңғайлы киім мен аяқ киім, бас киім, бір адамға 1 литр су, қалауыңыз бойынша тамақ, жеке куәлік немесе төлқұжат міндетті түрде алыңыз!
Шарын каньонына барғысы келетін туристер үшін көптеген тур.агенттіктер сізге ұмытылмас сапар үшін барлық мүмкіндіктерді қол жетімді бағамен ұсына алады
Флора мен фауна
Шарын шатқалы ландшафттық әртүрлілігі флора мен фаунаның алуан түрлілігін анықтайды. Мұнда өсімдіктердің 1500-ден астам түрі өседі, олардың 17-сі Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген және сүтқоректілердің 62 түрі, ұя салатын құстардың 103 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 25 түрі бар.
Шарын шатқалы ландшафттық әртүрлілігі флора мен фаунаның алуан түрлілігін анықтайды. Мұнда өсімдіктердің 1500-ден астам түрі өседі, олардың 17-сі Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген және сүтқоректілердің 62 түрі, ұя салатын құстардың 103 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 25 түрі бар.
Көлсай көлдері
Солтүстік Тянь-Шаньның шегінде орналасқан тұщы су Көлсай көлдері Алматы облысында танымал орын болып табылады.
Көлсай көлдері (Көлсай) — Солтүстік Тянь-Шаньдағы, Көлсай шатқалындағы, Күнгей Алатау мен Іле Алатауының жоталарын жалғайтын бөгеттегі үш көлден тұратын жүйе. Көлдер Қазақстанның Алматы облысы Райымбек ауданының аумағында орналасқан және Қырғызстан шекарасынан солтүстікке қарай 10 км, Алматыдан оңтүстік-шығысқа қарай 330 км, теңіз деңгейінен шамамен 1000 м, 2500 м, 2700 м биіктікте орналасқан.
Көлдерді "Солтүстік Тянь-Шань маржаны" деп атайды. Көлдер Тянь-Шань шыршасынан қылқан жапырақты орманмен қоршалған. Көлдердің тереңдігі 50 м — ге жетеді, фаунаның ішінде кемпірқосақ форель бар.
Көлсай көлдеріне 3 көл кіреді:
1) Үшінші көл-1818 м биіктікте орналасқан, ұзындығы-1 км, ені 400 м, тереңдігі 80 м.
2) Орта (Екінші) Көлсай көлі (Мыңжылғы) — 2252 биіктікте орналасқан, үш көлдің ішіндегі ең үлкені.
3) Бірінші Көлсай көлі немесе Жоғарғы Көлсай-2850 м биіктікте.
Саты ауылынан шығысқа қарай 11 км жерде көркем Қайыңды көлі орналасқан.
Туризм
Көлсай көлдері "Көлсай көлдері" ұлттық паркінің аумағында орналасқан және туристік объект болып табылады. Жақын жерде қонақ үйлер мен лагерьлер бар. Кеңес заманында ұзындығы 25 км болатын туристік маршрут жұмыс істеді, оған барлық үш Көлсай көлдері, сондай-ақ Сарыбұлақ асуы және Ыстықкөл көліне түсу кірді. 2017 жылғы жағдай бойынша асу жабық, Жоғарғы Көлсай көліне шекаралық өткелсіз бару мүмкін емес
Көлсай көлдері (Көлсай) — Солтүстік Тянь-Шаньдағы, Көлсай шатқалындағы, Күнгей Алатау мен Іле Алатауының жоталарын жалғайтын бөгеттегі үш көлден тұратын жүйе. Көлдер Қазақстанның Алматы облысы Райымбек ауданының аумағында орналасқан және Қырғызстан шекарасынан солтүстікке қарай 10 км, Алматыдан оңтүстік-шығысқа қарай 330 км, теңіз деңгейінен шамамен 1000 м, 2500 м, 2700 м биіктікте орналасқан.
Көлдерді "Солтүстік Тянь-Шань маржаны" деп атайды. Көлдер Тянь-Шань шыршасынан қылқан жапырақты орманмен қоршалған. Көлдердің тереңдігі 50 м — ге жетеді, фаунаның ішінде кемпірқосақ форель бар.
Көлсай көлдеріне 3 көл кіреді:
1) Үшінші көл-1818 м биіктікте орналасқан, ұзындығы-1 км, ені 400 м, тереңдігі 80 м.
2) Орта (Екінші) Көлсай көлі (Мыңжылғы) — 2252 биіктікте орналасқан, үш көлдің ішіндегі ең үлкені.
3) Бірінші Көлсай көлі немесе Жоғарғы Көлсай-2850 м биіктікте.
Саты ауылынан шығысқа қарай 11 км жерде көркем Қайыңды көлі орналасқан.
Туризм
Көлсай көлдері "Көлсай көлдері" ұлттық паркінің аумағында орналасқан және туристік объект болып табылады. Жақын жерде қонақ үйлер мен лагерьлер бар. Кеңес заманында ұзындығы 25 км болатын туристік маршрут жұмыс істеді, оған барлық үш Көлсай көлдері, сондай-ақ Сарыбұлақ асуы және Ыстықкөл көліне түсу кірді. 2017 жылғы жағдай бойынша асу жабық, Жоғарғы Көлсай көліне шекаралық өткелсіз бару мүмкін емес
Қазақ тілінен "Көлсай" бірыңғай атауын "шатқалдағы көл" деп аударуға болады, өйткені барлық су айдындары аттас табиғи ойысқа жатады. Көлсай көлдері Алматы облысындағы "Көлсай көлдері" ұлттық паркінің аумағында орналасқан.
Олар таңқаларлық мөлдір су үшін" көк алқа " деп аталады, оның бетінде шексіз көк аспан көрінеді. Көлсай су қоймаларының жүйесіне үш көл кіреді: жоғарғы, орта және төменгі – барлығы өте терең, салқын және өте әдемі. Мұнда треккинг-маршруттар, атпен экскурсиялар мен серуендер ұйымдастырылады.
2020-2021 жылдарға арналған пайдалы кеңестер.
Тамақтану және түнек
Саты кентінде жайлы және шынайы қонақ үйлерде тұруға, үй иелері дайындаған ұлттық тағамдардан дәм татуға және қазақ ауылының жайбарақат өмірінен ләззат алуға болады. Туристік фирмалар арқылы алдын-ала брондау жақсы. Жылы мезгілде, келісімсіз, барлық үйлер бос болмауы мүмкін. Азық-түлік, әдетте, сіз тұратын жерде тұрады, мұнда жеке кафелер жоқ.
Сондай-ақ, сіз бірінші Көлсай көлінің жанындағы қонақ үйлерде тоқтай аласыз. Сіз шатырлы қаланы жабдықтай аласыз. Сонда жақсы мұғалім өнімдерімен танысты.
"Көлсай көлдері"ұлттық табиғи паркі көрсететін қызметтердің тарифтерімен алдын ала танысуға кеңес береміз.
Көлсай көлдеріне сапарды Қайыңды көліне барумен біріктіруге болады.
Шетелдік қонақтарға арналған кеңес
Көлсай көлдері мен Қайыңды көлі шекаралық аймаққа кіретін шекара маңы аумағында орналасқанына қарамастан, оларға бару үшін ешқандай рұқсаттама талап етілмейді, өйткені көлдер жекелеген режимдік шектеулердің қолданысы алып тасталатын немесе тоқтатыла тұратын аумақтар тізбесінде бар.
Алайда, өзімен бірге жеке басты куәландыратын құжаттары, оның ішінде қазақстандықтар да болуы қажет.
Олар таңқаларлық мөлдір су үшін" көк алқа " деп аталады, оның бетінде шексіз көк аспан көрінеді. Көлсай су қоймаларының жүйесіне үш көл кіреді: жоғарғы, орта және төменгі – барлығы өте терең, салқын және өте әдемі. Мұнда треккинг-маршруттар, атпен экскурсиялар мен серуендер ұйымдастырылады.
2020-2021 жылдарға арналған пайдалы кеңестер.
Тамақтану және түнек
Саты кентінде жайлы және шынайы қонақ үйлерде тұруға, үй иелері дайындаған ұлттық тағамдардан дәм татуға және қазақ ауылының жайбарақат өмірінен ләззат алуға болады. Туристік фирмалар арқылы алдын-ала брондау жақсы. Жылы мезгілде, келісімсіз, барлық үйлер бос болмауы мүмкін. Азық-түлік, әдетте, сіз тұратын жерде тұрады, мұнда жеке кафелер жоқ.
Сондай-ақ, сіз бірінші Көлсай көлінің жанындағы қонақ үйлерде тоқтай аласыз. Сіз шатырлы қаланы жабдықтай аласыз. Сонда жақсы мұғалім өнімдерімен танысты.
"Көлсай көлдері"ұлттық табиғи паркі көрсететін қызметтердің тарифтерімен алдын ала танысуға кеңес береміз.
Көлсай көлдеріне сапарды Қайыңды көліне барумен біріктіруге болады.
Шетелдік қонақтарға арналған кеңес
Көлсай көлдері мен Қайыңды көлі шекаралық аймаққа кіретін шекара маңы аумағында орналасқанына қарамастан, оларға бару үшін ешқандай рұқсаттама талап етілмейді, өйткені көлдер жекелеген режимдік шектеулердің қолданысы алып тасталатын немесе тоқтатыла тұратын аумақтар тізбесінде бар.
Алайда, өзімен бірге жеке басты куәландыратын құжаттары, оның ішінде қазақстандықтар да болуы қажет.
Әнші құм төбесі
Әнші құм төбесі — ұзындығы 3 км — ге дейін және биіктігі 150 м құмнан жасалған тау. Бархан Қазақстанның Алматы облысындағы Алтынемел ұлттық паркінің аумағындағы Жоңғар Алатауы- үлкен және Кіші Қалқан жоталары арасындағы дәлізде, Алматыдан солтүстік-шығысқа қарай 183 км жерде орналасқан. Шағыл Бархан-табиғат феномені, құрғақ ауа райында құмдар сыңғырлаған органның әуеніне ұқсас дыбыс шығаратындығымен танымал.
Ән шырқайтын құм Іле өзенінің құм жағалауларынан пайда болады. Екі бағытта да көзге көрінетін барқыттың ерекше құйрықтары өзенге қарай созылады. Қабаттар бір-біріне сәл бұрышта тұрған үлкен және кіші қалқандарда желмен тазартылған құм тас жотасына соғылып, сол арқылы қоныстанатындығына байланысты қалыптасады. Көптеген ғасырлар мен ғасырларда қуатты құмды тау көтерілді, ол шамамен 3-5 мың жыл бойы қозғалыссыз қалады. Барханның биіктігі сол аймақта белгілі климатқа, қатты және үнемі өзгеріп отыратын климатқа, сондай-ақ жауын-шашынға, Іле өзеніндегі су деңгейіне және ісінуге бейім таяз жерлерге байланысты.
Туристік көрнекті орындар
Барханнан қоршаған жердің әдемі көрінісі ашылады. Оңтүстігінде Іле өзенінің жұқа жолағы, Сөгеті мен Боғұты күлгін таулары көрінеді, олардың артында Кетмен жоталары ақ шыңдармен көрінеді. Батыстан көкжиек үлкен қалқанның, шығыстан — кішінің құламалы жағымен жабылады. Ал солтүстігінде Жоңғар Алатауының сілемдері, Шолақ, Матай және Алтын Емел таулары көрінеді. Олардың етегінде жаңбыр ағындарының құрғақ арналарының жұқа жолақтарымен кесілген тау асты алқабы бар. Барханның оңтүстік-батыс беткейі тегіс, ал солтүстік-шығысқа қарама-қарсы жағында жұмсақ беткейлері бар бірнеше жоталар бар. Шағыл Бархан-танымал туристік көрнекті аймағы.
Пайда болуы.
Бархан Іле өзенінің таяз жерлерінен құмдарды үрлеу нәтижесінде пайда болды. Іле өзенінің аңғарының бұл бөлігінде (алкандар мен бай таулардың арасында) қатты жел соғып, өзен жағасынан құм шаңын көтереді. Бір-біріне сәл бұрышта тұрған үлкен және кіші қалқандарда жел кедергіге тап болады және әлсіреп, құм қалдырады. Сонымен, көптеген мыңжылдықтарда үлкен құмды тау өсті. Құм мен қатты желге қарамастан, Бархан жазықты айналып өтпейді, бірақ бірнеше мыңжылдықтар бойы орнында қалды.
Аңыздар
Ежелгі дәуірден бастап ән салатын құмдар көптеген танымал ырымдарды тудырды. Бүгінгі күнге дейін сақталған аңыздарда құмдардың әні шөл рухтарының, фантастикалық жануарлардың қызметімен, жерленген қалалардың қоңырауларының дыбысымен, қуатты, жер асты өзендерімен және басқа да көптеген ерекше себептермен түсіндірілді.
Аңыздардың бірі: "ежелгі уақытта шайтан әлемді шарлаған (яғни тозақ). Адамдарға қарап,оларға қастандық жасап,ойнап жүреді. Бірде Алла Тағала оған ашуланып, бір жерден екінші жерге найзағай жылдамдығымен қозғалу мүмкіндігінен айырды. Содан кейін шайтан үйіне жаяу баруға мәжбүр болды-ал үй таудың басында тұрды. Шайтан ұзық уақыт бойы,Іл өзенінің бойымен,орамалы жолдармен жүріп,шаршап демалуға тоқтайды екен.Оның жүріп өткен жолынан шаршап,шайтан қатты ұйықтап қалып, әлі күнге дейін оянбай,жалғыз құмға айналған.Оны ештеңе де, ешкім де оята алмайды — күн де, жаңбыр да, найзағай да, жел де емес. Кейде біреу ұйықтап жатқан шайтанды мәңгіге алаңдатуға тырысқанда, оның кеудесінен жалғыз айқай шығады".
Тағы бір аңыз бойынша, Шыңғыс хан мен оның жауынгерлері бархан құмдарының астында жерленген, ал ханның жаны "жан азабынан таусылып, ұрпақтарына өзінің ерліктері туралы айтқан кезде құм ән айтады".
Ән шырқайтын құм Іле өзенінің құм жағалауларынан пайда болады. Екі бағытта да көзге көрінетін барқыттың ерекше құйрықтары өзенге қарай созылады. Қабаттар бір-біріне сәл бұрышта тұрған үлкен және кіші қалқандарда желмен тазартылған құм тас жотасына соғылып, сол арқылы қоныстанатындығына байланысты қалыптасады. Көптеген ғасырлар мен ғасырларда қуатты құмды тау көтерілді, ол шамамен 3-5 мың жыл бойы қозғалыссыз қалады. Барханның биіктігі сол аймақта белгілі климатқа, қатты және үнемі өзгеріп отыратын климатқа, сондай-ақ жауын-шашынға, Іле өзеніндегі су деңгейіне және ісінуге бейім таяз жерлерге байланысты.
Туристік көрнекті орындар
Барханнан қоршаған жердің әдемі көрінісі ашылады. Оңтүстігінде Іле өзенінің жұқа жолағы, Сөгеті мен Боғұты күлгін таулары көрінеді, олардың артында Кетмен жоталары ақ шыңдармен көрінеді. Батыстан көкжиек үлкен қалқанның, шығыстан — кішінің құламалы жағымен жабылады. Ал солтүстігінде Жоңғар Алатауының сілемдері, Шолақ, Матай және Алтын Емел таулары көрінеді. Олардың етегінде жаңбыр ағындарының құрғақ арналарының жұқа жолақтарымен кесілген тау асты алқабы бар. Барханның оңтүстік-батыс беткейі тегіс, ал солтүстік-шығысқа қарама-қарсы жағында жұмсақ беткейлері бар бірнеше жоталар бар. Шағыл Бархан-танымал туристік көрнекті аймағы.
Пайда болуы.
Бархан Іле өзенінің таяз жерлерінен құмдарды үрлеу нәтижесінде пайда болды. Іле өзенінің аңғарының бұл бөлігінде (алкандар мен бай таулардың арасында) қатты жел соғып, өзен жағасынан құм шаңын көтереді. Бір-біріне сәл бұрышта тұрған үлкен және кіші қалқандарда жел кедергіге тап болады және әлсіреп, құм қалдырады. Сонымен, көптеген мыңжылдықтарда үлкен құмды тау өсті. Құм мен қатты желге қарамастан, Бархан жазықты айналып өтпейді, бірақ бірнеше мыңжылдықтар бойы орнында қалды.
Аңыздар
Ежелгі дәуірден бастап ән салатын құмдар көптеген танымал ырымдарды тудырды. Бүгінгі күнге дейін сақталған аңыздарда құмдардың әні шөл рухтарының, фантастикалық жануарлардың қызметімен, жерленген қалалардың қоңырауларының дыбысымен, қуатты, жер асты өзендерімен және басқа да көптеген ерекше себептермен түсіндірілді.
Аңыздардың бірі: "ежелгі уақытта шайтан әлемді шарлаған (яғни тозақ). Адамдарға қарап,оларға қастандық жасап,ойнап жүреді. Бірде Алла Тағала оған ашуланып, бір жерден екінші жерге найзағай жылдамдығымен қозғалу мүмкіндігінен айырды. Содан кейін шайтан үйіне жаяу баруға мәжбүр болды-ал үй таудың басында тұрды. Шайтан ұзық уақыт бойы,Іл өзенінің бойымен,орамалы жолдармен жүріп,шаршап демалуға тоқтайды екен.Оның жүріп өткен жолынан шаршап,шайтан қатты ұйықтап қалып, әлі күнге дейін оянбай,жалғыз құмға айналған.Оны ештеңе де, ешкім де оята алмайды — күн де, жаңбыр да, найзағай да, жел де емес. Кейде біреу ұйықтап жатқан шайтанды мәңгіге алаңдатуға тырысқанда, оның кеудесінен жалғыз айқай шығады".
Тағы бір аңыз бойынша, Шыңғыс хан мен оның жауынгерлері бархан құмдарының астында жерленген, ал ханның жаны "жан азабынан таусылып, ұрпақтарына өзінің ерліктері туралы айтқан кезде құм ән айтады".
Туристерге арналған кеңестер:
Өзіңізбен бірге: ыңғайлы киім мен аяқ киім, бас киім, бір адамға 1 литр су, қалауыңыз бойынша тамақ, жеке куәлік немесе төлқұжат міндетті түрде алыңыз!
Қалай киіну керек: бас киім, жел немесе куртка, ыңғайлы аяқ киім (шифер немесе флип-флоп киюге болмайды), спорттық жабық шалбар.
Өзіңізбен бірге: ыңғайлы киім мен аяқ киім, бас киім, бір адамға 1 литр су, қалауыңыз бойынша тамақ, жеке куәлік немесе төлқұжат міндетті түрде алыңыз!
Қалай киіну керек: бас киім, жел немесе куртка, ыңғайлы аяқ киім (шифер немесе флип-флоп киюге болмайды), спорттық жабық шалбар.
Бутаковский сарқырамасы
Бутаков сарқырамасы- Іле Алатауының ең әдемі жерлерінің бірі. Ол Бутаков шатқалында орналасқан және Алматы маңындағы ең танымал және адам көп баратын табиғи нысандардың бірі болып табылады. Сіз оған әртүрлі жолдармен жете аласыз.
Бұл сарқырама жартастың бойымен тігінен төмен түсетін ағынмен қалыптасады. Сарқыраманың жоғарғы нүктесінен сәл жоғары, ағынды су тастардың астында жоғалады. Көктемгі қардың еруі кезінде оның бүкіл ағысы толығымен ағып кетеді. Қалай өтті, шілде айында барлық арнасы басынан орнына дейінгі білім беру сарқырама. Су тек сарқыраманың жанында тастардың астынан пайда болды. Бұл сарқыраманың биіктігі қандай? Комиссаров асуына барар жолдағы қалқанның бағыт сипаттамасында 15 м көрсетілген, "Алматы Тау соқпақтары" кітабында шамамен 30 м туралы айтылады. Көрнекі түрде Бутаковский сарқырамасы 15 м – ден асады және 30 м-дәл санға жақын. Су алдымен каскадты деп санауға болатын доғаға (сатыға) түседі. Егер тік құлаудың барлық кезеңдері 45 градус бұрышқа сәйкес келсе, онда бұл бір сарқыраманың каскады, егер 45 градустан жоғары болса, онда бірнеше сарқырамалар туралы айту керек. Бутаков сарқырамасы жағдайында бұл бұрыш 45-тен аз. Сарқыраманың масштабы көзге көрінуі үшін фотогалереяға оның жанында адамның суреті орналастырылған (адамның биіктігі 1 м 76 см). Бұл бағытта ауыз су проблемасы жоқ. Суды Комиссаров асуына дейінгі жол/жол бойындағы ағыннан контейнерге жинауға болады. Өткелден Бутаковский шатқалына дейінгі жолдың жартысы ағынды кесіп өтеді. Бутаков шатқалына көтерілу жолында өзен әрқашан жақын. Оң жақ беткейден ағып жатқан бұлақтар да бар (егер сіз оңтүстікке бет бұрсаңыз). Сарқырамадан тікелей ағып жатқан ағындағы өте дәмді су. Сипатталған сарқырама Бутаков шатқалындағы жалғыз емес. Бутаковканың үстінде тағы бір сарқырама бар, оған шамамен 1,5 сағат кетеді. Шатқалдың батыс беткейінде орналасқан (яғни, оң жақта, егер сіз шатқалға көтерілсеңіз). Оны Бутаков асуынан Бутаков шатқалына түсу кезінде соқпақтың белгілі бір жерінен көруге болады. Бутаков сарқырамасына барғаннан кейінгі ең жайлы пикник орны – жеке демалыс аймағынан оңтүстікке қарай 100 м жерде орналасқан алаңқайда. Банкіден жасанды бөгеттің жағасында өзен бойымен 50 м жоғары өту керек, оны көпірден өту керек (немесе көпір табылмаса, тастар арқылы) және қарама-қарсы жағалауда төбеден көтерілу керек. Сіз шыршалармен қоршалған өте кең шалғынға түсесіз. Алаңқайдың ортасында-тастан жасалған ошақ. Саяхат/серуендеу кезінде қоқысты тауда қалдырмаңыз (пакеттер, бөтелкелер, қағаздар және т. б. Д.) және мүмкін болса, таулардың басқа "әуесқойлары" қалдырған қоқысты тастаңыз.
Бұл сарқырама жартастың бойымен тігінен төмен түсетін ағынмен қалыптасады. Сарқыраманың жоғарғы нүктесінен сәл жоғары, ағынды су тастардың астында жоғалады. Көктемгі қардың еруі кезінде оның бүкіл ағысы толығымен ағып кетеді. Қалай өтті, шілде айында барлық арнасы басынан орнына дейінгі білім беру сарқырама. Су тек сарқыраманың жанында тастардың астынан пайда болды. Бұл сарқыраманың биіктігі қандай? Комиссаров асуына барар жолдағы қалқанның бағыт сипаттамасында 15 м көрсетілген, "Алматы Тау соқпақтары" кітабында шамамен 30 м туралы айтылады. Көрнекі түрде Бутаковский сарқырамасы 15 м – ден асады және 30 м-дәл санға жақын. Су алдымен каскадты деп санауға болатын доғаға (сатыға) түседі. Егер тік құлаудың барлық кезеңдері 45 градус бұрышқа сәйкес келсе, онда бұл бір сарқыраманың каскады, егер 45 градустан жоғары болса, онда бірнеше сарқырамалар туралы айту керек. Бутаков сарқырамасы жағдайында бұл бұрыш 45-тен аз. Сарқыраманың масштабы көзге көрінуі үшін фотогалереяға оның жанында адамның суреті орналастырылған (адамның биіктігі 1 м 76 см). Бұл бағытта ауыз су проблемасы жоқ. Суды Комиссаров асуына дейінгі жол/жол бойындағы ағыннан контейнерге жинауға болады. Өткелден Бутаковский шатқалына дейінгі жолдың жартысы ағынды кесіп өтеді. Бутаков шатқалына көтерілу жолында өзен әрқашан жақын. Оң жақ беткейден ағып жатқан бұлақтар да бар (егер сіз оңтүстікке бет бұрсаңыз). Сарқырамадан тікелей ағып жатқан ағындағы өте дәмді су. Сипатталған сарқырама Бутаков шатқалындағы жалғыз емес. Бутаковканың үстінде тағы бір сарқырама бар, оған шамамен 1,5 сағат кетеді. Шатқалдың батыс беткейінде орналасқан (яғни, оң жақта, егер сіз шатқалға көтерілсеңіз). Оны Бутаков асуынан Бутаков шатқалына түсу кезінде соқпақтың белгілі бір жерінен көруге болады. Бутаков сарқырамасына барғаннан кейінгі ең жайлы пикник орны – жеке демалыс аймағынан оңтүстікке қарай 100 м жерде орналасқан алаңқайда. Банкіден жасанды бөгеттің жағасында өзен бойымен 50 м жоғары өту керек, оны көпірден өту керек (немесе көпір табылмаса, тастар арқылы) және қарама-қарсы жағалауда төбеден көтерілу керек. Сіз шыршалармен қоршалған өте кең шалғынға түсесіз. Алаңқайдың ортасында-тастан жасалған ошақ. Саяхат/серуендеу кезінде қоқысты тауда қалдырмаңыз (пакеттер, бөтелкелер, қағаздар және т. б. Д.) және мүмкін болса, таулардың басқа "әуесқойлары" қалдырған қоқысты тастаңыз.
Киім және жабдық бойынша ұсыныстар:
Кешке және түнде жеткілікті суық болуы мүмкін екенін ескере отырып, өзіңізбен бірге алыңыз:
1. Су өткізбейтін мембраналық күртеше/штормовка, гортекс материалынан жасалған шалбар
2. Жел өткізбейтін куртка, жылы жүн куртка немесе жарты орамалды материалдан жасалған куртка
3. Іш киімнің бірнеше жиынтығы, бірнеше жұп шұлық, бір жылы шұлық
4. Қысқа және ұзын жейде, шорт, қалпақ бар бірнеше футболка
5. Жақсы биіктіктегі аяқ киім, лагерьге арналған аяқ киім, ең жақсы жеңіл кроссовкалар
6. Маңдай шамы, батарейкалардың бірнеше жиынтығы
7. 1-1, 5 литр Термос немесе басқа су ыдысы
8. Жеке гигиена заттары, жеке дәрі қорабы, күннен қорғайтын көзілдірік, күнге күю кремі, кенелерге қарсы құрал
Кешке және түнде жеткілікті суық болуы мүмкін екенін ескере отырып, өзіңізбен бірге алыңыз:
1. Су өткізбейтін мембраналық күртеше/штормовка, гортекс материалынан жасалған шалбар
2. Жел өткізбейтін куртка, жылы жүн куртка немесе жарты орамалды материалдан жасалған куртка
3. Іш киімнің бірнеше жиынтығы, бірнеше жұп шұлық, бір жылы шұлық
4. Қысқа және ұзын жейде, шорт, қалпақ бар бірнеше футболка
5. Жақсы биіктіктегі аяқ киім, лагерьге арналған аяқ киім, ең жақсы жеңіл кроссовкалар
6. Маңдай шамы, батарейкалардың бірнеше жиынтығы
7. 1-1, 5 литр Термос немесе басқа су ыдысы
8. Жеке гигиена заттары, жеке дәрі қорабы, күннен қорғайтын көзілдірік, күнге күю кремі, кенелерге қарсы құрал
Түрген шатқалы
Жартасты сарқырама
Ең қол жетімді сарқырама, сондықтан бұл сарқырамаға жеткілікті физикалық дайындығы бар адамдарға бару ұсынылады.
Ең қол жетімді сарқырама, сондықтан бұл сарқырамаға жеткілікті физикалық дайындығы бар адамдарға бару ұсынылады.
Түрген шатқалы - Іле Алатауы ұлттық паркінің көрнекті артықшылықтарының бірі. Ол Алматының орталығына өте жақын, шығысқа қарай 70 шақырым жерде орналасқан. Жол 5-6 сағатқа созылады, немесе автомобильде немесе тау велосипедтерінде.
Түрген шатқалына экскурсия қонақтарға не ұсына алады?
Шатқалда сізді термалды сауықтыру көздері, форель балық аулау мүмкіндігі, ерекше сарқырамалар мен орманды жерлер күтеді. Орман шатқалында көптеген қылқан жапырақты және жапырақты ағаштар, альпілік және субальпілік шалғынды алқаптар, көлдер, бұлақтар бар. Халықтық медицинаға қызығушылық танытқандардың бәрі дәрілік өсімдіктердің барлық түрлері түрінде жағымды тосынсый күтеді.
Түрген шатқалына экскурсия кезінде, сізде жылқыларды жалға алып, Түрген шатқалының кең лесс алқаптарына мінуге мүмкіндігіңіз бар. Сонымен қатар жылқы алып,сол жердегі сарқымаларды бақылай аласыз, олардың барлығы жеті. Олардың ішіндегі ең үлкені – Медвежий сарқырамасы және Бозгүл сарқырамасы. Бозгуль өзінің қуатты ағындарымен жартаста бүкіл туннельді жуып тастады, қазір оны өз көзімен көргісі келетіндер көп.
Шатқалға барар жолда "түйеқұс фермасы"аялдамасы-қызықты және өте танымдық экскурсия. Тургень сарқырамалары .Барлық үш сарқырама биіктігі, сұлулығы мен қол жетімділігімен ерекшеленеді. Жалпы, бұл шатқалда тек жеті сарқырама бар, бірақ олардың үшеуі ғана танымал.
Аю Сарқырамасы.
Құлау биіктігі-40 м, бұл ең қол жетімді және жағымды сарқырама, оның жанында көптеген туристер демалады.
Түрген шатқалына экскурсия қонақтарға не ұсына алады?
Шатқалда сізді термалды сауықтыру көздері, форель балық аулау мүмкіндігі, ерекше сарқырамалар мен орманды жерлер күтеді. Орман шатқалында көптеген қылқан жапырақты және жапырақты ағаштар, альпілік және субальпілік шалғынды алқаптар, көлдер, бұлақтар бар. Халықтық медицинаға қызығушылық танытқандардың бәрі дәрілік өсімдіктердің барлық түрлері түрінде жағымды тосынсый күтеді.
Түрген шатқалына экскурсия кезінде, сізде жылқыларды жалға алып, Түрген шатқалының кең лесс алқаптарына мінуге мүмкіндігіңіз бар. Сонымен қатар жылқы алып,сол жердегі сарқымаларды бақылай аласыз, олардың барлығы жеті. Олардың ішіндегі ең үлкені – Медвежий сарқырамасы және Бозгүл сарқырамасы. Бозгуль өзінің қуатты ағындарымен жартаста бүкіл туннельді жуып тастады, қазір оны өз көзімен көргісі келетіндер көп.
Шатқалға барар жолда "түйеқұс фермасы"аялдамасы-қызықты және өте танымдық экскурсия. Тургень сарқырамалары .Барлық үш сарқырама биіктігі, сұлулығы мен қол жетімділігімен ерекшеленеді. Жалпы, бұл шатқалда тек жеті сарқырама бар, бірақ олардың үшеуі ғана танымал.
Аю Сарқырамасы.
Құлау биіктігі-40 м, бұл ең қол жетімді және жағымды сарқырама, оның жанында көптеген туристер демалады.
Сақ қорғандары
Б. з. д. 1 мың Ж. даталанатын атақты сақ қорғандары.
Киелі-бұлақ бұлағы
Кеніштегі судың жасаратын қасиеттері туралы аңыздар айтылады. Аңыз бойынша, "Мәңгілік жастықтың қайнарынан" таза, дәмді, суық су ішіп, адамның жасы жасарады деп баяндайды.
Туристерге арналған кеңестер:
Сарқырамаларға баратын жолдарды өте күрделі деп атауға болмайды, бірақ бұл әлі де таулы бағыттар. Бұл дегеніміз, жолға шыққанда, сіз тиісті аяқ киімге (қатты табаны болуы керек, сырғып кетпеу керек) және жаңбыр жауған жағдайда киімге (куртка немесе жадағай) қамқорлық жасауыңыз керек. Жылы жемпір немесе пуловер артық болмайды.
Ауыз су және аз мөлшердегі азық-түлік туралы ұмытпаңыз (айтпақшы, жолда және сарқырамалардың жанында тамақтануға және демалуға болатын орындар аз емес, соның ішінде арнайы жабдықталған - күркелер, киіз үйлер және үстелдері бар алаңдар). Өзіңізбен бірге көп су алудың қажеті жоқ. Жолда таза суы бар көптеген бұлақтар бар.
Б. з. д. 1 мың Ж. даталанатын атақты сақ қорғандары.
Киелі-бұлақ бұлағы
Кеніштегі судың жасаратын қасиеттері туралы аңыздар айтылады. Аңыз бойынша, "Мәңгілік жастықтың қайнарынан" таза, дәмді, суық су ішіп, адамның жасы жасарады деп баяндайды.
Туристерге арналған кеңестер:
Сарқырамаларға баратын жолдарды өте күрделі деп атауға болмайды, бірақ бұл әлі де таулы бағыттар. Бұл дегеніміз, жолға шыққанда, сіз тиісті аяқ киімге (қатты табаны болуы керек, сырғып кетпеу керек) және жаңбыр жауған жағдайда киімге (куртка немесе жадағай) қамқорлық жасауыңыз керек. Жылы жемпір немесе пуловер артық болмайды.
Ауыз су және аз мөлшердегі азық-түлік туралы ұмытпаңыз (айтпақшы, жолда және сарқырамалардың жанында тамақтануға және демалуға болатын орындар аз емес, соның ішінде арнайы жабдықталған - күркелер, киіз үйлер және үстелдері бар алаңдар). Өзіңізбен бірге көп су алудың қажеті жоқ. Жолда таза суы бар көптеген бұлақтар бар.
Қайрақ Сарқырамасы (Бұзгүл)
Құлау биіктігі 55 м-ден асады, бастапқы нүктеден сарқырамаға дейін, көркем орманның арасында жақсы лас жолмен 9 км жол бар. Барлық жаяу жүргіншілер жолы аялдамалармен бірге шамамен 5 сағатты алады. Бірақ осы жолға күш жұмсай отырып, сіз осы сарқыраманың керемет көрінісімен марапатталасыз. Ол жартаста туннель жасаған өте күшті және жылдам ағынға ие.
Құлау биіктігі 55 м-ден асады, бастапқы нүктеден сарқырамаға дейін, көркем орманның арасында жақсы лас жолмен 9 км жол бар. Барлық жаяу жүргіншілер жолы аялдамалармен бірге шамамен 5 сағатты алады. Бірақ осы жолға күш жұмсай отырып, сіз осы сарқыраманың керемет көрінісімен марапатталасыз. Ол жартаста туннель жасаған өте күшті және жылдам ағынға ие.
